Dấu ấn sâu đậm trong nền kiến trúc thế giới - KTS Zaha Hadid

21

June 2018

Dấu ấn sâu đậm trong nền kiến trúc thế giới - KTS Zaha Hadid

Là một trong những KTS sống giữa hai thế kỷ, Zaha Hadid được coi là người phụ nữ thành công nhất với mệnh danh “Nữ hoàng của những đường cong”. Bà đã gây nên những cơn chấn động mọi thời đại bởi những công trình đầy cá tính, phá cách và lưu dấu ấn đến tận ngày nay. Mặc dù sự ra đi của bà gây tổn thất, khiến thế giới mất đi một người KTS tài ba, nhưng những công trình của bà còn lưu lại và là minh chứng rõ nét về khả năng phi thường bà, khiến mọi người từ đó có thể chiêm ngưỡng và học hỏi.

Suốt cuộc đời của bà Zaha Hadid đã thiết kế hơn 200 công trình lớn nhỏ và nhận được hơn 90 giải thưởng vinh danh sự cống hiến to lớn của bà với nền kiến trúc thế giới. Đặc biệt phải kế đến giải thưởng Pritzker năm 2014, đây là một giải thưởng vô cùng quan trọng, cho đến tận bây giờ, bà là người phụ nữ đầu tiên và duy nhất giải được giải thưởng này.

Nhắc đến thiết kế của bà là nhắc đến sự đặc trưng của vẻ đẹp ấn tượng, phức tạp bởi vô số những đường cong tràn đầy năng lượng. Trong tác phẩm của mình bà luôn chối bỏ sự tầm thường, mà khát khao những đường nét lung linh, huyền ảo, những khối cong uyển chuyển, đan xen phức tạp. Phải cần có những khối óc tưởng tượng bay cao, bay xa, tràn đầy sự tài hoa như bà  Zaha Hadid mới biến những nét phác thảo rối rắm trở thành những công trình kinh điển đến ngày hôm nay.

Và từ những thành công của bà được mọi người công nhận và phân loại ra thành 5 hình thái khác nhau mà bà Zaha Hadid đã sử dụng xuyên suốt trong các công trình. Đối với bà những hình thái này chính là linh hồn của các công trình, là hình ảnh đại diện cho toàn bộ mẫu thiết kế để xuất hiện trước mặt công chúng. Cùng nhìn lại với hình thái mà bà Zaha Hadid để biết thêm về thăng trầm cũng như biến động trong công cuộc sự nghiệp của bà

Đặc trưng trong những hình thái kiến trúc của KTS Zaha Hadid

1. Hình thái kiến trúc siêu việt và giải tỏa kết cấu
Đây là hình thái kiến trúc đầu tiên mà bà chọn khi bước chân vào hành nghề. Có thể nói hình thái kiến trúc được truyền cảm hứng từ những bức tranh hay chính suy nghĩ của bà trước khi đến với ngành kiến trúc. Minh chứng rõ nét nhất là ta có thể thấy sự tương đồng qua những bức tranh của bà với tác phẩm trừu tượng của Kazimir Malevich – ông là bậc thầy và là người tiên phong của trào lưu siêu việt 

Tác phẩm Malevich’s Tektonik của bà có nhiều nét tương đồng với tác phẩm hội họa của Kazimir Malevich như đều sử dụng những khối hình học và đường nét cơ bản nhất, từ đó tạo ra sự đồng điệu và giàu cảm hứng sáng tạo. Bà đã coi như nó là ngôn ngữ, là tiếng nói thầm kín phát ra từ trái tim gửi gắm vào tác phẩm, từ đó truyền đến cho những ai đang đang theo dõi và ngắm nhìn tác phẩm của bà.

kts zaha hadid

Bên trái là tranh của KTS Zaha Hadid và của Kazimir Malevich ở bên phải

 

Từ năm 1982 đến năm 1990, bà đã cho ra đời hai tác phẩm đó là CLB The Peak được xây dựng năm 1982 tại Hồng Kông và Trạm cứu hỏa Vitra tại Đức xây năm 1990. Khi chiêm ngưỡng tác phẩm của bà ta có thể cảm nhận được hơi thở của nghệ thuật siêu việt, những đường nét kỉ hà và hình khối cơ bản cùng giao thoa với sự phân mảng đầy mạnh mẽ đã tạo nên cho tổng thể công trình một sự lôi cuốn mãnh liệt.

kts zaha hadid

Tác phẩm "The Peark" xây năm 1982 tại Hồng Kông 

 

kts zaha hadid

Tác phẩm "Trạm cứu hỏa Vitra" xây năm 1990 tại Đức

Hơn thế nữa, KTS Zaha Hadid đã lấy cảm hứng tự do, phi trọng lực và phân mảng trong chủ nghĩa siêu việt để kết lên thành thế mạnh cho không gian ba chiều khi được đem ra so sánh với hội hóa. Bà đã khéo léo chuyển hóa tinh thần chủ nghĩa siêu việt để tạo ra một phong cách mới. Đó là phong cách giải tỏa kết cấu, đan xen giữa hiện đại và ấn tượng trong kiến trúc. Đồng thời đó cũng là sự khác nhau giữa hội họa và kiến trúc, những hình khối theo chủ nghĩa siêu việt của hội họa thì trôi nổi tự do, còn trong kiến trúc của bà Zaha Hadid đã biến những khối hình đó lơ lửng khỏi mặt đất nằng những hệ thống có trong công trình như cột trụ. Tác phẩm nhà hát opera tại vịnh Cardiff, xứ Wales là sự minh chứng rõ rệt cho điều vừa kể trên.

kts zaha hadid

Tác phẩm "Thiết kế nhà hát Opera" xây năm 2009 tại vịnh Cardiff, Wales

Công trình nhà hát chứa đựng đường nét và các hình khối đơn giản, khỏe khoắn, thông qua thủ pháp trừu tượng để liên kết với nhau, sự phân mảng hay va chạm đều để phô bày hết nấc vẻ đẹp bên trong của mô hình.

2. Hình thái mô phỏng địa hình

Có thể nói đây là một  trong những hình thái kiến trúc phổ biến mà KTS Zaha Hadid sử dụng. Đặc trưng của hình thái này chính là hấp thụ và chuyển hóa hình dáng  bề mặt địa hình. Bất cứ ở đâu, bất kể địa điểm nào, từ những con đường công-tua hay những con đường gập ghềnh, trườn dốc, bà đều nghiên cứu một cách kĩ càng và chuyển nó sang thành hình thái kiến trúc. Từ ý tưởng đó của bà mà không gian sẽ được hình thành không giới hạn với muôn vàn kiểu dáng khác như thung lũng, cồn cát, đầm lầy, cao nguyên, vách đá hay sa mạc. Nhờ vào khả năng sáng tạo cũng ý tưởng độc đáo, công trình của bà trở nên thuần khiết và hòa hợp với bối cảnh không gian. 

kts zaha hadid

Tác phẩm "Nhà hát Opera" xây năm 2006 tại vịnh Dubai, UAE

Ngoài ra hai công trình là Nhà hát Opera Dubai ở UAE xây dựng năm 2006 xây dựng mô phỏng theo những cồn cát sa mạc đặc trưng được nhìn thấy ở quanh Dubai. Và một công trình nữa là Bảo tàng Giao thông tại ven sông Glasgow, Scotland – nơi giao nhau của hai con sông Clyde và Kelvin, chúng ta lại thấy hình ảnh mô phỏng sóng nước đang xô bờ

kts zaha hadid

Bảo tàng Giao thông ven sông Glasgow, Scotland

Qua đây, ta có thể đúc kết một vài ý chính đặc trưng nhất về hình thái kiến trúc mô phỏng địa hình:
- Hình thái kiến trúc lấy cảm hứng từ địa hình và cảnh quan về mặt trái đất.
- Hình khối có nét đặc trưng là tính liền mạch, uyển chuyển và nắn chỉnh tùy theo hướng và giới hạn của địa hình.
- Công hình lợi dụng sự dồn nén của cảnh quan, phai mờ dần để chuyển hóa thành nó.

3. Hình thái lỏng
Mỗi hình thái kiến trúc đều chức đựng nét văn hóa của cả một dân tộc. Đối với hình thái lỏng của KTS Zaha Hadid, nó chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa Ả Rập. Với đường cong uyển chuyển và biến hóa trong văn hóa Ả Rập dễ dàng tạo ra nguồn cảm hứng cho những công trình có hình thái lỏng của bà Zaha Hadid. Bà đã vận dụng tối đa hình thái lỏng cả bên trong nội thất lẫn kiến trúc bên ngoài. 

Đối với những hình thái lỏng, bà Zaha Hadid đã có một bài phỏng vấn với nhà báo Olivia Greenway năm 2011. Các thiết kế nổi bật liên quan đến hình thái lỏng bao gồm công trình Cairo Expo City xây dựng năm 2009 ở Ai Cập và Trung tâm Heydar Aliyev ở Azerbaijan năm 2012.

kts zaha hadid

Những bản vẽ phác thảo bằng tay của bà Zaha Hadid

 

kts zaha hadid

Tác phẩm "Cairo Expo City" xây dựng năm 2009 tại Ai Cập

 

kts zaha hadid

Tác phẩm "Heydar Aliyev Center" ở Azerbaijan xây dựng năm 2012

4. Hình thái hữu cơ
Với mỗi công trình đi theo hình thái hữu cơ đều dựa trên cảm hứng hoặc mô phỏng theo bất cứ sinh vật hay vật chất trong tự nhiên. Hàng loạt công trình lấy ý tưởng từ sự tìm tòi, quan sát và nghiên cứu của bà. Mô hình Trung tâm trình diễn nghệ thuật Abu Dhabi tại UAE có hình dáng như một sinh vật sống liên kết với nhiều tế bào, tạo hiệu ứng thị giác cho người dùng.

kts zaha hadid

Ngoài ra còn nhiều công trình tiêu biểu cho hình thái kiến trúc hữu cơ như:

kts zaha hadid

Tác phẩm "Regium Waterfront" tại Italy

kts zaha hadid

Tác phẩm "Resort đảo Munandhua, Maldives"

 

kts zaha hadid

Cảng biển Salarno tại Italy

 

Hình thái kiến trúc hữu cơ có thể nói là niềm ấp ủ, đam mê của bà từ khi còn nhỏ. Thông qua một người bạn của cha mình, bà được nhìn thấy miền Nam Iraq qua sách và ảnh. Những đến khi tận mắt chứng kiến quang cảnh của di tích Sumer có từ những năm 2900 TCN, KTS Zaha vẫn cảm thấy bị thu hút và cuốn vào không gian kiến trúc và tự nhiên.

kts zaha hadid
Biệt thự Đá và Vỏ sò, khu Resort Dubrovnik, Croatia và hình ảnh liên hệ tại bờ biển

5. Hình thái kiến trúc thiết kế tham số
Công trình mang hình thái kiến trúc thiết kế tham số xuất hiện từ thời Antoni Gaudi, nhưng do thời kỳ đó công nghệ thông tin chưa được phát triển mạnh. Hiện nay tình hình đã thay đổi hoàn toàn khác, nhờ sức mạnh của những phần mềm thiết kế siêu việt đã giúp giải quyết hết những bài toán phức tạp, đưa kiến trúc thiết kế tham số bước vào một giai đoạn mới.

kts zaha hadid

Hình ảnh của các phương án cho tòa tháp Sunrise Tower tại Kuala Lumpur, Malaysia

Đặc thù của hình thái kiến trúc được xây dựng trên những phép tính tham số, các biến đều có liên quan đến công trình, thích ứng với nhau tạo thành thể thông nhất. Vẻ đẹp của hình thái kiến trúc là sự tái định dạng có chủ đích, hình học độc đáo. Với sự giúp đỡ của máy tính, công việc của bà trở lên đơn giản và dễ dàng hơn mà vẫn giữ được tính sáng tạo, điển hình mô hình  tòa tháp Sunrise Tower tại Kuala Lumpur, Malaysia năm 2009.

kts zaha hadid

Tác phẩm "Bảo tàng Guggenheim Hermitage" tại Vilnius, Lithuania

 

kts zaha hadid

Tác phẩm "Tòa án dân sự" tại Madrid, Tây Ban Nha